Hieronder vind je reisverhalen die niet elders gepubliceerd zijn, en speciale tips van Angela. Soms betreft dit bestemmingen waarvoor niet genoeg plaats is in de reisgidsen, Angela’s persoonlijke favorieten, of situaties die lastig actueel te houden zijn in de gedrukte media.
De pelgrimsroute Kumano Kodo – het pad naar verlichting – is er niet alleen voor overtuigde boeddhisten. De eerste 23 tempels dragen bij aan het ontwaken van de pelgrim. Dan volgen soberheid en discipline (16 tempels), de fase van verlichting (26 tempels) en tot slot het bereiken van nirwana (na nog eens 23 tempels).
Ook wie niet alle 1400 kilometers loopt, kan het pad ervaren. Ik zou sowieso aanraden klein te beginnen … want op het schiereiland Shikoku en in de zuidelijke Kii, waar de routes lopen, zijn de bergkammen steil en talrijk en worden de boomwortels gekoesterd. Misschien ligt jouw nirwana een stuk dichterbij.
Okuonoin, Koya
Een mooi traject voor beginners is al meteen het hoog(s)tepunt: de Koya-san (995 m), meneer Koya – de heilige berg waar de Japanse boeddhisten-grondlegger Kobo Daishi (774-835) zijn laatste rustplaats vond. Loop van de begraafplaats Okunoin naar zijn mausoleum en naar de pagode.
Smaakt het naar meer? Ga dan naar Yunomine Onsen en loop daarvandaan een serieus boomwortelpad naar Hongu Taisha, met behalve een belangrijke tempel een indrukwekkende – gelijknamige – reuzenpoort.
Yunomine Onsen naar Hongu Taisha
Hierbij alvast een voorproefje, details vind je in de nieuwe Ontdek Japan (verwachte verschijningsdatum oktober 2026; de nieuwe cover heb ik bij deze al verklapt …).
Het stond al een paar jaar op mijn lijstje, maar voor de vierde druk van mijn gids Ontdek Japan is het gelukt: twee trajecten lopen van de Nakasendo. Eindeloos veel stappen zijn er op de route tussen Kyoto en Tokyo gezet door marskramers, handelaren, boeren en ambachtslieden, om hun waren te verkopen of diensten aan te bieden. In de provincie Gifu vind je nog enkele trajecten van de Nakasendo in de sfeer van weleer: met het oude plaveisel, door gehuchten met huizen in typische oud-Japanse stijl, waar details als een strooien paard of groepje stenen verwijzen naar oude verhalen, volksgebruiken en religie. Kleine tempels, rijstvelden en een uitzichtpunt met mini-zen-tuin maken het plaatje compleet.
Het populairste traject voert tussen Magome en Tsumago (8,5 km). Allereerst is daar de steile hoofdstraat van Magome, waarna je spoedig door de bossen loopt. Vergeet niet om te kijken naar de vallei achter je, en de vulkanische pieken in de verte. Af en toe kruis je de – rustige – doorgaande weg. Maak desgewenst een uitstapje naar de watervallen van Otaki Metaki. De eerste huizen van Tsumago kondigen zich aan: de futons en dekbedden van de enkele guesthouses hangen al te luchten. Huizen met steile, overhangende daken, een strooien paard als eerbetoon aan dit zo belangrijke dier en een minimuseum helpen je met twee eeuwen terugblikken. Maar je vindt er ook een koffieshop en een bushalte …
Zeker zo indrukwekkend – en veel rustiger – was het traject hiervoor, tussen Nakatsugawa (of iets daarbuiten: Ochiaigawa) en Magome (resp. l0 en 8 km). Nakatsugawa is een heuse stad met ruim 70.000 inwoners, maar de oude wijk Nakatsugawa-juku, waar volop authentieke restaurantjes en logeeradresjes zitten, is mooi bewaard in de sfeer van weleer, inclusief het oude plaveisel. Vanaf het buurtschap Ochiaigawa loop je door een bamboebos, daarna gemengd bos, langs een tempel en rijstterrassen tot je het tegen de bergwand gelegen Magome bereikt.
Heb je al dit moois voor jezelf? Als je vroeg op pad kunt: zeker. Maar in de loop van de dag vult vooral het prachtige stadje Magome zich met busladingen toeristen. Die lopen echter niet ver. Dan houd je op de paden nog wat groepjes liefhebbers over: dat zijn in hoofdzaak Fransen – die niet in de laatste plaats door de firma Decathlon zijn geïnspireerd, en Australiërs met hun wandelorganisaties voor wie dit nog een redelijk goed bereikbare bestemming is. Wie echter om een uur of 6 of 7 op pad kan (in mei was de zon al om 5 uur op, dus waarom niet?), treft paden en bossen maagdelijk en luidt haast beschroomd de bellen die de beren vertellen dat de nieuwe dag begonnen is. Vanaf oktober zal de nieuwe editie van Ontdek Japan leverbaar zijn.
Kyoto staat terecht te boek als een van de mooiste steden van Japan, de stad van de geisha’s, de tempels, de feesten … Je kunt er dagen zoet brengen.
Aoi Matsuri, Kyoto
Maar wat als je de hitte beu bent, de toeristen met hun verstikkende kimono’s (alles voor de foto … waar zijn toch die echte geisha’s?), de rijstballen-op-stokjes, en gewoon zin hebt in een boswandeling – desnoods met een tempel of twee maar geen honderden? Neem dan de bus, kabeltram en kabelbaan de berg Hiei op (848 m).
Ook voor Japanners betekent de Hiei-zan echt een uitje: een staaltje techniek waar men trots op is – kabeltram en kabelbaan, geen gewoon bospad maar een wandeling langs verlichte sporen langs de tempels Jodo-in en Enryaku-ji en dan ook nog eens aangenaam verkoeld door de uitgestrekte boomkruin. Eenmaal boven waaiert men uit: naar de tuin-op-hoogte of de paden op, wellicht zelfs tot aan het uitzicht over het Biwameer. Voor een dagtocht is deze etappe van de Kyoto Trail absoluut een aanrader – het totale pad voert in een wijde boog van 70 km om de stad.
‘Azalea Hill’, uitzicht vanaf de Hiei
Heb je wat te vieren en meer dan gemiddeld budget, logeer dan bij Moksa aan de oostkant van de stad – je loopt er direct naar de kabeltram. Nee, ik ben niet gesponsord maar vond het de wat hoger dan gemiddelde uitgave en een vermelding zeker waard: verrukkelijk Japans eten – met net even andere invloeden, zen-tuin, ruime kamers en spraakzame bediening.
Eindelijk ging de kustweg Highway 1 in het voorjaar van 2026 weer open. Daardoor werd het mooie traject ten zuiden van Big Sur vanuit mijn standplaats Monterey weer goed bereikbaar! Op een mooie, nevelvrije donderdag probeerde ik ons net van een nieuwe startmotor voorziene truck-campertje uit: dat kon haast niet mooier dan over die heerlijke kustweg. Over de in voorjaar 2024 levensgevaarlijk beschadigde maar inmiddels gerepareerde Rocky Creek Bridge (de grond eronder was weggeslagen …), langs Castle Rock Viewpoint, de fameuze Bixby Creek Bridge en nog tal van uitzichtpunten. En weer bleek die zo fraai gelegen Kirk Creek Campground vol …
Piedras Blancas was de eerstvolgende stop: elk seizoen bivakkeert daar een ander deel van de zeeolifantenpopulatie, heel indrukwekkend!
Doel van mijn excursie was een bijzondere rondleiding op Hearst Castle: de Julia Morgan Tour, helemaal gericht op de arts&crafts-details die deze architecte in de eerste decennia van de 20ste eeuw op de toen nog veel meer verlaten plek tot stand bracht – en dat met een uiterst veeleisende en wispelturige opdrachtgever (ergens leek W.R. Hearst op een andere grote hedendaagse Amerikaan …). Het ‘betoverde kasteel’ zou de enorme kunstcollectie van Hearst gaan huisvesten en een ontspanningsdomein worden voor beroemdheden uit binnen- en buitenland. Op de Morgan-specialty tour kom je in verblijven waarvan de deuren anders gesloten blijven – bovendien ga je met slechts een klein groepje op pad met een goed geïnformeerde gids in plaats van een enorme groep onder leiding van een showbizzmaster. Om een paar schitterende details van de Casa del Mar te noemen: de uitzonderlijke plafonds (het oudste bevindt zich in de slaapkamer van WRH zelf) waaraan de Nederlandse vakman Theo Vanderloo zijn steentje bijdroeg, de Spaanse schouwen en kunstwerken, de Franse wandtapijten …
Bibliotheek
De dierentuin moest Hearst al bij leven opgeven; verwilderde zebra’s kun je nog tot in de wijde omtrek zien.
Doorkijkje naar Casa Grande Slaapvertrek van Marion Davies’ (decennialang Hearsts minnares), in de Casa del Mar
Overigens wilde Lady Gaga in 2014 zo graag filmopnames maken op Hearst Castle, dat ze $275.000 neertelde om het Neptunuszwembad te laten herstellen dat aardbevingschade had opgelopen.
Neptunuszwembad
Het kleine San Simeon omvat behalve een pier waarover veel materialen voor Hearst Castle werden aangevoerd, het aantrekkelijke terras van de Hearst Winery. Helaas was er geen chauffeur beschikbaar …
Tijden veranderen, ook in de reisboekenwereld. Ooit schreef ik gidsen Zuid-Engeland en Midden-Engeland. Toen kwam er een uitgever die landenseries wilde uitbrengen. De gids Ontdek Groot-Brittannië werd dan ook ‘Angela’s keuze’ (hoe krijg je het hele land in 324 pagina’s? toch was ik er zelf best tevreden over:)). Maar nu is er een uitgever die bedacht om – weer – deelgebieden te maken: voorjaar 2026 verschijnt de eerste ANWB Ontdek Engeland, uiteraard geheel van mijn hand. Een indruk van de mooie content Schotland die ik in april 2025 heb vergaard tijdens een prachtige reis in het hoge noorden vind je elders op deze website (in print zal het niet verschijnen, evenmin als eerdere informatie over Wales … daarvoor hebben we nog slechts het collectors item: de gids Ontdek Groot-Brittannië).
Maar het goede nieuws is dat er veel meer ruimte is voor Engeland. Alle reden dus om uitgebreid op pad te gaan. Begin juni naar het Peak District en omgeving. En eind november 8 dagen tussen Oxford en Canterbury – natuurlijk met Londen daartussen. De dagen zijn dan kort, maar dat maakt de sfeerverlichting ruimschoots goed. Veel landhuizen gaan voor kerst weer even open en worden extra feestelijk ingericht. Dan verdwijnt er wel eens een Holbein of Van der Velde achter de mistletoe en wordt wierook door de geur van mulled wine verdrongen … Bij deze alvast een tipje van de sluier.
Om de gids Ontdek Groot-Brittannië te actualiseren trokken we eind april naar Schotland. Op weg naar het hoge noorden kon ik het niet nalaten te stoppen bij een paar indrukwekkende kastelen. Vlak na Aberdeen was dat al het prachtig gelegen, ruïneuze Dunnottar Castle, voorbij Forfar het Glamis Castle met alweer zo’n prachtig familieverhaal – en een Hollandse hint in tuin en architectuur. En uiteraard Scone (Skûn) Palace, waar ik eindelijk het originele schilderij van ‘Belle’ zou zien – het mysterieuze gekleurde meisje op een 18e-eeuws schilderij. Dit werk bleek overigens uitgeleend aan het Fitzwilliam Museum in Cambridge (waar ik later dit jaar alsnog kwam, maar toen was het alweer weg; het maakt het werk alleen maar spannender). Na een stop bij The Kelpies veranderde het landschap in de ruigte waar we voor kwamen en waar de brem volop in bloei stond.
Dunnotar Castle
Glamis Castle
Scone Palace
The Kelpies
Hoogtepunten langs de NC 500 waren de vergezichten, het logeren in de knusse crofters hut en de onverwachte papegaaiduikers net voorbij het circus van John o’ Groats – inderdaad Jan de Groot, wiens legacy hier niet worden gevormd door de chocoladebollen maar door whisky, bier en fish&chips. Na dit uiterste noordoostpuntje, met zicht op de Orkney-eilanden, ging het zuidwaarts langs de Duncansby Stacks en het zeer bezienswaardige Dunrobin Castle, met een mooie valkeniersshow. Zoals dat gaat met foto’s zonder deadline: onze heuse camera- en dronebeelden wachten nog op bewerking. Gelukkig is de telefoon snel en doelmatig.
Voor de komende editie van mijn reisgids Normandië en Bretagne ben ik al volop op pad geweest. Wat is het toch een fantastische streek. Hoewel je naar de Bretonse kust al gauw een volle dag onderweg bent, is een eerste halte in Normandië met hooguit 1 laadstop te bereiken … Mijn trouwe reisgezel Marcel nam een paar dagen eerder een voorsprong en ging per fiets – we spraken af in Deauville. We zagen de voorbereidingen voor de 70-jarige herdenking van D-Day; de invasiestranden zijn ook na zoveel tijd nog een heel actueel thema in de regio – indrukwekkend, ijzingwekkend. Tegelijkertijd biedt het natuurschoon veel troost. Voor het ‘brede plaatje’ vond Marcel het absoluut nodig om de kust vanuit de lucht te bekijken … en die foto prijkt op de voorkant van de editie 2025.
Mont Saint-MichelOmgeving RoscoffCarentan vuurtoreneiland
Koop de gids nu in de webwinkel van De Zwerver, of bij je favoriete boekhandel
Adventstijd, kerstshoppen: voor veel mensen een hoogtepunt in het winterseizoen. De afgelopen jaren heb ik heel wat kerstmarkten gezien, aangestoken door het tomeloze enthousiasme van mijn vriend Q. Onze favorieten? Aken, dat heeft de juiste kerstsfeer met de Dom als kers(t) op de taart. Of kies voor het Duitse Soest (Zoost) als dat voor jou dichterbij is. Zeker, Keulen en Berlijn zijn groter en bekender, maar naar Aken en Soest kun je vanuit het midden en zuiden van Nederland ook gemakkelijk als daguitstap.
De lekkerste glühwein (vin chaud) dronken we in Luik (met peer en mango!), waar de diverse markten een breed aanbod hebben. Schitterend is het decor van de kerstmarkten in Straatsburg. Ben je in Lille (als stad een aanrader maar de kerstmarkten blijven voor ons steken op een zesje), bezoek dan de kleine, duurzame kerstmarkt van Roubaix. Voor een meerdaagse kerstmarkt-estafette is Londen de absolute winnaar, met talloze kerstmarkten en de mooiste etalages; voor glue wine vind je daar vast een gevatte kelner, maar beter houd je het er op mulled wine.
Hoewel het aantal mensen dat daadwerkelijk Cannery Row van John Steinbeck heeft gelezen drastisch afneemt, is zijn onderwerp in Monterey weer uiterst actueel. Even opfrissen: tijdens de Grote Depressie (jaren 1930) kelderde de voordien uiterst lucratieve visserij van Monterey – een groot deel van de vangst aan zalm en sardines werd er ingeblikt in de fabrieken aan een straat die later ‘Cannery Row’ werd genoemd. In het boek van Steinbeck leven veel mensen onder de armoedegrens en een notoire groep zwervers probeert desondanks het leven op te fleuren. Er is een bioloog die er experimenten doet en de spil vormt van het liederlijke leven in het vissersdorp – dat notabene ooit de hoofdstad was van Californië.
Het boek gaat grotendeels over onderlinge verhoudingen en drinkgelagen, maar we lezen er ook over de beginfase van ecologisch bewustzijn. De hoofdpersoon van het boek is gebaseerd op een onderzoeker die daadwerkelijk in Monterey woonde en werkte, en een vriend was van de schrijver Steinbeck: Ed Ricketts.
Tientallen jaren overbevissing vormde de nekslag voor de populatie sardines en ansjovis (allebei haringachtigen) in de Monterey Bay. Daarmee verdween een belangrijke schakel in de voedselpiramide.
Maar wat zagen we in de zomer van 2024? De al decennia grote populatie zeeleeuwen op de pieren van Monterey explodeerde – de dieren namen San Carlos Beach over en in oktober van 2024 zelfs een aangrenzend park, waar ze knokten om de beste plekken op de picknicktafels. De daklozen die daar al jaren te vinden waren, moesten hun heil elders zoeken. De oorzaak werd nog even gezocht in een uitzonderlijke voortplantingsdrang van de zeeleeuwen, maar is bijgesteld: de sardines zijn terug! Door de grote populatie zeeleeuwen nam ook het aantal orka’s en witte haaien fors toe. Is dit herstel van het ecosysteem het gevolg van de jarenlange beschermingsmaatregelen in de Monterey Bay? Het zou een kroon vormen op het werk dat onder meer het Monterey Bay Aquarium Research Institute al decennia doet. Je komt er veel meer over te weten, en je ziet er het boeiende onderwaterleven van dichtbij, in het Monterey Bay Aquarium, montereybayaquarium.org, aan … Cannery Row.
Te zien tijdens een whalecruise in de Monterey Bay, juli 2024
Overigens heeft de visconservenindustrie nog een opleving doorgemaakt tijdens WOII, toen ingeblikte vis een belangrijke bron vormde van de voedselindustrie; eind jaren 60 was het geheel gedaan en sindsdien zijn de oude fabrieken voornamelijk ingenomen door horeca.
Op onze roadtrip van oost naar west in oktober 2024 bleven we zo veel mogelijk weg van de Interstates. Dat betekende geregeld zigzaggen met soms nog een extra lusje omdat we de verleiding niet konden weerstaan … Omdat het najaarslicht er zo prachtig was, besloten we na een mooie middag ook de avond en nacht door te brengen in Navajo National Monument. De voorzieningen van Canyon View Campground zijn minimaal, maar het uitzicht bovenop de heuvelkam krijgt vier sterren! Er zijn 14 plaatsen, het terrein is ’s winters gesloten en niet geschikt voor grote campers. Sunset View Campground (31 plaatsen) bevindt zich lager en heeft drinkwater. De wandelpaden in het park voeren door de canyon en naar eeuwenoude klipwoningen van de natives. Backpacktrips en wandelingen met gids zijn er ook mogelijk. Zie ook https://www.nps.gov/nava.
Canyon View Campground, Navajo National Monument
Verder westwaarts zie je langs Highway 98 diverse aankondigingen van excursies in Antelope Canyon, aangeboden door de (native) landeigenaren. Die kloof heeft diverse vertakkingen en vooral de delen die zich ondergronds bevinden, vormen de grote attractie. Met busjes ga je in groepen naar het startpunt; de meeste excursies duren anderhalf tot twee uur, prime time is als de zon recht boven de openingen staat, maar op andere momenten is de ervaring ook indrukwekkend. Reserveren aanbevolen, per organisatie is de exacte locatie – en prijs – verschillend, ook de tijd die je krijgt om rond te kijken varieert. Wij vonden de duurdere, als fototour aangeboden trips niet per se aantrekkelijker dan de ‘gewone’ anderen.
Antelope (X) Canyon
Bij Page sluit Highway 98 aan op Highway 89. Zuidwaarts kun je – via Horseshoe Bend – naar de Grand Canyon. Highway 89 noordwaarts gaat door Utah, door het uitgestrekte Grand Staircase-Escalante National Monument met spectaculaire maar veel onbekendere en veel minder druk betreden geologische fenomenen, in de richting van Zion en Bryce.
